Woensdrecht maakt werk van energiehub
Na dertien jaar worden de stallen van de varkenshouderij van Kees en Marja Bastiaansen in Woensdrecht afgebroken. Nieuwe bestemming: een elektrolyser voor waterstof. Zo wordt niet alleen de uitstoot van stikstof verlaagd, maar ook geïnvesteerd in duurzame energie voor de toekomst.
De locatie is zeer geschikt, vlakbij Business Park Aviolanda én de aan te leggen waterstofbackbone. Bovendien is wethouder Thierry de Heer van de gemeente Woensdrecht niet bang om zijn nek uit te steken. Niet voor niets ging hij er in maart met de titel ‘Waterstofwethouder van het jaar’ vandoor. Lokaal beginnen met mondiale uitdagingen, dat is wat hij doet. Maar, dat doet De Heer vanzelfsprekend niet alleen. Het is een stevige uitdaging, waarvoor regionaal de handen ineen worden geslagen. De BOM, provincie Noord-Brabant, gemeentes Woensdrecht en Bergen op Zoom, defensie en de bedrijven op Business Park Aviolanda werken samen aan het realiseren van een energiehub.
Energiebehoefte
Toekomstige afnemers van de waterstof zijn Business Park Aviolanda en Vliegbasis Woensdrecht. Zij vormen samen luchtvaartonderhoudscluster Hive Aerospace Collective. Hive Aerospace Collective wil groeien en opschalen. Managing Director Ivo van der Vlis: “Eén van de uitdagingen daarbij is de energievoorziening. De komende jaren groeit onze behoefte aan energie. Tegelijkertijd willen we meer gebruik maken van duurzame bronnen en is het belangrijk voor ons om autonomer te zijn.” Defensie wil over energie beschikken, ook in periodes van geopolitieke spanning.
Duurzame bron
“We zijn bezig met de verkenning voor de businesscase”, vervolgt hij. “Daarbij gaan we ook veel zelf doen. Denk aan zonnepanelen, warmtepompen, kleine windturbines en geothermische mogelijkheden. Maar, er is meer nodig om van het gas af te komen. Wat ons betreft is waterstof dan het antwoord.” Hive Aerospace Collective gebruikt de waterstof straks als duurzame energiebron. “Daarnaast zou het kunnen dat we het gebruiken voor de luchtvaart, al zijn daar nog de nodige hobbels te nemen. Daarnaar moeten we eerst meer onderzoek doen.”
Aansluiting op de backbone
Wat zijn de verdere plannen? H2XP plaatst een 70 MW waterstofinstallatie als onderdeel van de energiehub. De elektrolyser benut stroom vanuit het naastgelegen zonnepark en een windpark dat momenteel wordt aangelegd. Het gaat om stroom die nu vanwege netcongestie niet gebruikt wordt. De elektrolyser zet de stroom om in groene waterstof en levert die aan de nog aan te leggen waterstofbackbone en lokale bedrijven. Woensdrecht ligt precies op een kruising van een vertakking van die backbone van Rotterdam richting Vlissingen en Antwerpen. Daarnaast wil het een T-stuk richting de lokale, zware industrie. Van der Vlis: “Het afgelopen jaar moesten we flink doorwerken aan onze aanvraag voor aan aftakking van het tracé zodat we op tijd waren voor de verkenningsfase van de backbone. Dat is gelukt.”
Varkensboer
De elektrolyser komt op het terrein van voormalig varkensboeren Kees en Marja Bastiaansen. Marja: “Het is een flinke stap, maar misschien is dat juist prettig. Ik denk dat het pijnlijker zou zijn als hier een andere veehouderij zou komen.” Tegenover het boerenbedrijf ligt het zonnepark van ZonXP. Kees: “Bij de aanleg hebben we met iemand van het bedrijf gesproken om eventuele bezwaarprocedures te voorkomen. Een aantal jaar later kwam hij opnieuw praten, nu met de vraag of we interesse hadden om iets op ons terrein te doen met waterstof. Op dat moment was dat voor ons nog niet aan de orde, maar we hebben het onthouden.”
Stoppersregeling
“We zijn 60-plus en onze kinderen hebben geen interesse om de varkenshouderij over te nemen”, legt hij uit. “Dan ga je toch nadenken over hoe het verder moet. Toen de stoppersregeling kwam en wij aangemerkt werden als piekbelasters hebben we dat aangegrepen om te stoppen met de varkenshouderij. Ja, dat doet best even pijn. Maar we kunnen nu wel van ons pensioen gaan genieten.”
Futuristisch
“Ik kende waterstof eigenlijk alleen van een proefje met knalgas op de middelbare school”, vertelt Kees verder. Toen het stel besloot om aan te haken, is Kees naar een informatiemiddag geweest op de hogeschool in Vlissingen. Marja: “Waterstof heeft iets futuristisch, als de brandstof van de toekomst. Het is een schone manier van energie opwekken en bewaren, dat gegeven trok ons over de streep. Dit is een agrarisch gebied dus het moet geen industrieterrein worden. De buren hebben tijdens het traject wel vragen gehad over de komst van de elektrolyser. Is het veilig? Niet vervuilend? De gemeente en HPXP hebben die vragen goed kunnen beantwoorden. Je moet gewoon open en eerlijk zijn.”
Lang proces
Het proces verloopt goed, vindt het stel. “Maar het duurt wel lang”, lacht Marja. Kees: “We hebben eerder te maken gehad met een bedrijfsverplaatsing en weten daardoor wel dat processen lang kunnen duren. We worden goed op de hoogte gehouden, al kan het soms een tijdje stil zijn. Ik heb van tevoren aangegeven dat ik bij gesprekken over onze grond aanwezig wil zijn. Dat hoefde niet, maar ik wilde het graag. Ik vind dat onze verantwoordelijkheid. En ik denk dat het goed is dat naast de gemeente en H2XP ook een burger meepraat. Bij de gemeente en provincie is iedereen enthousiast. Je merkt dat dit iets innovatiefs is. Het is een grote stap voor een relatief kleine gemeente als Woensdrecht.” Hoewel de vergunning is verleend, is de subsidieaanvraag helaas afgewezen. Marja: “Dit najaar wordt er een nieuwe aanvraag gedaan. Het gaat om veel geld, zonder subsidie zijn de plannen niet mogelijk.”
Tijd en haast
“Het traject kost tijd én er is haast bij”, benadrukt Van der Vlis. “We moeten de druk erop houden. Het oogt nog ver, maar dat is het niet. De eerste technische ontwerpen voor de gasleiding worden nu gemaakt. Als wij in 2030-2031 gebruik willen maken van waterstof, moeten we daar nu de stappen voor zetten. Daarom werken we aan de businesscase, het aanvragen van de vergunningen, de financiering van de elektrolyser en het formuleren van de technische vereisten voor de aanleg van de backbone.”
Bewijzen in uitvoering
“Het telt op: de vraag naar duurzame energie, de locatie aan de backbone, de elektrolyser in Woensdrecht en de collectieve vraag van afnemers naar waterstof”, concludeert Van der Vlis. “Tegelijkertijd is dit een mooie kans voor de Brabantse Wal dat kampt met een stikstofprobleem om te verduurzamen.” Wat gaat al deze inspanningen opleveren? “Pas in de uitvoering zien we of waterstof zichzelf bewijst. Ja, we weten hoe en dat het werkt, maar is het commercieel en financieel ook haalbaar? Dat weten we nog niet. Tegelijkertijd is er geen volwassen alternatief. En dus gaan we dit doen. We geloven erin. Je kunt er eindeloos over praten, maar we moeten het proberen.”
Bas Maes, gedeputeerde Klimaat & Energie: “In Brabant bouwen we aan een slimme energiemix, met elektriciteit als basis en waterstof als een van de aanvullingen hierop. Waterstof is niet de goedkoopste oplossing van vandaag, maar wel een onmisbare schakel in het energiesysteem van morgen. Projecten zoals in Woensdrecht laten zien dat we nu al stappen zetten, door duurzame energie die anders verloren gaat lokaal om te zetten in waterstof. Ik zie dat echt als een win-win op meerdere vlakken, omdat deze ontwikkeling bijvoorbeeld ook bijdraagt aan het oplossen van de stikstofproblematiek. Zo investeren we gericht in toepassingen waar waterstof echt waarde toevoegt en houden we de energietransitie betaalbaar, betrouwbaar en toekomstbestendig.”
