Waterstofwethouders aan het woord

‘Als het om waterstof gaat, moet je in Deventer zijn!’ Met deze woorden startte wethouder Energie, Duurzaamheid en Milieu Jaimi van Essen van Deventer een recente post op LinkedIn. Het blijft niet bij woorden. Deventer is onderdeel van de lokale GROHW Groene Waterstofketen. Lokaal is inmiddels de vierde fase bereikt, gemarkeerd door de officiële opening van het Nefit Bosch waterstof R&D centrum begin september. Daarnaast ondertekende het consortium van de Gemeente Deventer, Provincie Overijssel, Firan, Essent, Enexis, Nefit NL, Nefit Industrial BV en AsfaltNu een EOI (Expression of Interest). Daarmee roept het op om een aansluiting naar Deventer mee te nemen in de uitrol van het landelijke waterstofnetwerk van Hynetwork. De EOI onderstreept de gezamenlijke ambitie om Deventer een strategische rol te geven in de toekomstige waterstofinfrastructuur. Daarmee positioneert de regio zich als een serieuze kandidaat voor duurzame groei en innovatieve industrie.

Our Planet

Het was oud-premier Dries van Agt die Jaimi inspireerde. “Tijdens mijn opleiding gaf hij een lezing waarin hij vertelde dat hij soms meer lef had willen hebben, terugkijkend op zijn loopbaan. Dat prikkelde mij; je kunt een pionier zijn in de politiek. De bekende documentaire Our Planet van David Attenborough inspireerde me daarnaast om iets te willen betekenen op het gebied van duurzaamheid.

Cluster 6

Als we de klimaatdoelen van 2050 willen behalen, speelt waterstof een onmisbare rol in het verduurzamen van energie-intensieve industrie van Cluster 6-bedrijven in de regio. Elektrificatie is voor deze bedrijven vaak geen oplossing. De overstap van aardgas op waterstof maakt het voor hen wél mogelijk om te verduurzamen. Lokale productie van waterstof alleen is niet voldoende om in de toekomst al die bedrijven van waterstof te voorzien, vandaar onze interesse voor aansluiting op de backbone die op 10 km afstand langs Deventer komt te lopen.

Economische motivatie

Verduurzaming is niet de enige drijfveer van de wethouder. “Economische motivatie is er ook. We lopen tegen de grenzen van het energienet aan. We willen dat bedrijven en toekomstige inwoners toegang houden tot betaalbare stroom. Om die reden is netcongestie en energiebeschikbaarheid een prominent onderdeel van de begroting in Deventer. We hebben er anderhalf miljoen euro voor uitgetrokken. Nee, dat is niet alleen de verantwoordelijkheid van netbeheerders en energiebedrijven. De gemeente heeft ook een rol. Door bewust geld te reserveren voor dit onderwerp kunnen we er voldoende menskracht op zetten. Dat helpt.”

Rol

“De rol van de gemeente is om partijen bij elkaar te brengen en bedrijven te attenderen op de mogelijkheden. We hebben net wat meer zicht op alles wat er gebeurt. AsfaltNu staat bijvoorbeeld aan de vooravond van een vernieuwing van het bedrijf. Nu aansluiten bij het consortium biedt een goede kans op verduurzaming. Daarnaast verlenen we vergunningen en zijn we betrokken bij subsidies, zoals de Regio Deal voor GROWH. Ook neemt de gemeente verantwoordelijkheid richting het Rijk door actief mee te denken over nieuwe regelgeving.

Toekomst

Wat is er over tien jaar bereikt? “Dan is GROWH tot volle wasdom gekomen en is het aan de voormannen van dat project om de aansluiting van de kraan van het landelijke waterstofnetwerk richting Deventer officieel open te draaien. En dan zijn er nog veel meer bedrijven aangesloten bij het consortium.

Daarnaast onderzoeken we of het mogelijk is om de restwarmte van waterstofproductie te gebruiken om de gebouwde omgeving mee te verwarmen.

Voor de prachtige historische binnenstad met haar monumentale panden is verduurzaming noodzakelijk, anders wordt het onbetaalbaar om erin te wonen of te werken. Alleen plaats je geen warmtepomp op het dak van een zestiende-eeuws monument. Mogelijk kan waterstof hierin in de toekomst een rol in spelen.

Voorop lopen

Van Essen draagt de Deventer werkwijze graag uit. “Dat doe ik bijvoorbeeld binnen de Energyboard Overijssel in West-Overijssel. Het thema waterstof is niet voor bange bestuurders. Als je voorop loopt, loop je risico, op financieel gebied, dat iets niet lukt en dat dit de opinie beïnvloedt. Maar, als je hard loopt, kun je straks vroeg beginnen. Andere gemeenten zijn van harte welkom om langs te komen bij ons consortium. Als het over energie gaat, kun je me altijd bellen.”

De Rotterdamse haven is de grootste haven van Europa, een maritiem knooppunt en een belangrijk doorvoerpunt voor allerlei grondstoffen en producten. “Het is één van de belangrijkste economische motoren van Nederland. Wat hier gebeurt, raakt direct aan banen, investeringen en het verdienvermogen van ons land.” Dat is precies de reden waarom de Rotterdamse wethouder Robert Simons werkt aan de ontwikkeling van de haven als waterstofhub.

Simons is één van de zeven genomineerden voor Waterstofwethouder van het Jaar. Wat maakt hem zo gedreven op dit thema? “Als we de industrie willen verduurzamen én concurrerend willen houden, speelt waterstof een sleutelrol. Op dit moment is de Rotterdamse haven nog een fossiele hub. Met de energietransitie in het achterhoofd en de wil om de economische slagkracht van de haven te behouden, moeten we stappen zetten in verduurzaming. Waterstof is de brandstof van de toekomst.”

Samen met Deltalinqs, de provincie Zuid-Holland en het Havenbedrijf Rotterdam werkt de gemeente aan het stimuleren en faciliteren van deze ontwikkeling. “We willen bedrijven helpen om die omslag daadwerkelijk te maken.”

Delta Rhine Corridor

“Dat is weerbarstige materie”, zegt de wethouder. “We zijn al bezig met het aanleggen van de waterstofbackbone in de haven, maar zonder goede verbindingen richting Duitsland blijft de infrastructuur incompleet.” De verdere ontwikkeling van de Delta Rhine Corridor heeft vertraging opgelopen, terwijl die volgens hem cruciaal is om waterstof naar het Ruhrgebied te vervoeren. Volgens Simons is juist die koppeling met het Duitse industriële hart essentieel voor het succes van Rotterdam als waterstofhub. De grootste Duitse binnenhaven, Duisport, en de haven van Rotterdam voeren daarom samen een haalbaarheidsonderzoek uit naar de ontwikkeling van Europese waterstofketens.

Internationale schaal

De wethouder werkt dan ook nadrukkelijk op internationale schaal. Rotterdam brengt al enkele jaren investeerders, bedrijven en overheden van over de hele wereld samen als gaststad van de World Hydrogen Summit. Simons: “Het evenement is uitgegroeid tot één van de belangrijkste internationale ontmoetingsplaatsen voor de waterstofsector, waar nieuwe samenwerkingen ontstaan en investeringsbeslissingen worden voorbereid. Daarmee fungeert Rotterdam niet alleen als logistieke hub, maar ook steeds meer als plek waar de Europese waterstofeconomie vorm krijgt. Juist daar zie je hoe internationaal deze markt is. Bedrijven en overheden komen samen om ketens op te bouwen die landsgrenzen overstijgen. Voor Rotterdam is het belangrijk om op dat kruispunt van ontwikkelingen te staan.”

Relaties versterken 
“Vanuit mijn rol als wethouder Haven & Economie ondersteun ik daarnaast bedrijven tijdens internationale handelsbezoeken; mijn aanwezigheid helpt hen bij het openen van deuren en het creëren van nieuwe handelskansen.” Ongeveer tachtig procent van de bedrijven in de Rotterdamse haven opereert internationaal en heeft een hoofdkantoor in het buitenland. “Juist daarom ga ik regelmatig op bezoek om relaties te onderhouden en verder te versterken.”

Import waterstof

“Hoge stroomkosten, netcongestie en complexe regelgeving maken het voor bedrijven steeds moeilijker om hier rendabel en duurzaam te investeren”, legt Simons uit. “Bedrijven kijken vooruit en bouwen businesscases waarin waterstof een belangrijke rol speelt.” Europa zal bovendien meer waterstof nodig hebben dan het zelf kan produceren, verwacht hij. “Er is enorm veel waterstof nodig om de uitstoot van de Europese industrie te verlagen. Zoveel kunnen wij in Nederland simpelweg niet maken. Landen met veel duurzame energie uit wind en zon hebben daarin een voordeel.”

Hij wijst onder meer op Brazilië, waar inmiddels zo’n 94 procent van de elektriciteit groen is, en op de Amerikaanse staat Texas, waar het aandeel wind- en zonne-energie de afgelopen jaren sterk is gegroeid. “Dat maakt deze regio’s interessant voor de import van waterstof naar Europa, en Rotterdam kan daarin een centrale rol spelen.”

Grote puzzel 
Welke rol speelt de gemeente in dat geheel? “Als gemeente ondersteunen we innovatieve projecten met gerichte subsidies om realisatie te versnellen, organiseren we handelsmissies om internationale ketens te ontwikkelen en investeringen aan te trekken, en lobbyen we actief richting Den Haag.” Volgens Simons is de energietransitie een complexe operatie. “Het is een grote puzzel die uit veel stukjes bestaat. Als wethouder schaak ik op meerdere borden tegelijk: regelgeving, financiering, netwerken, kennisdeling en samenwerking.”

Blauwe waterstof

“We moeten scherp aan de wind zeilen”, benadrukt de wethouder. “Het is tijd om stappen te zetten en niet alleen te blijven praten.” Dat betekent volgens hem ook realistisch zijn over de route naar een volledig groene waterstofeconomie. “In mijn ogen moeten we eerst de tussenstap maken van fossiel naar blauwe waterstof, voordat we volledig kunnen overstappen op groene waterstof.” Bij blauwe waterstof wordt waterstof geproduceerd uit fossiele grondstoffen, terwijl de vrijkomende CO2 wordt opgeslagen, bijvoorbeeld in lege gasvelden. “Het is een noodzakelijke tussenfase om de waterstofeconomie op gang te brengen en op schaal te kunnen werken.”

Volgens Simons gaat de ontwikkeling nu nog te langzaam. “Sommige mensen zien blauwe waterstof als ondermaats, maar we hebben het nodig om tempo te maken. Anders blijft de waterstofeconomie vooral iets dat in ons hoofd bestaat.”