Waterstofwethouders aan het woord: Siwart Mackintosh

Mackintosh neemt zelf binnenkort afscheid van de lokale politiek. “Deze nominatie is een mooie afronding van mijn periode. Al is dat geen argument voor de winst”, lacht hij. “Ik zie het vooral als schouderklopje voor een kleinere gemeente als Kapelle. Ook hier is het mogelijk om innovatieve stappen te zetten met een relatief klein maar gedreven ambtenarencorps. Het werkt twee kanten op. Mijn enthousiasme voor innovatie is aanstekelijk waar je als startende ambtenaar misschien weerstand verwacht.”

Grote opgave

Net als veel andere gemeenten kampt Kapelle met netcongestie, duurzaamheidsdoelen en een te klein stroomnet. “De opgave is groot”, bevestigt de wethouder. Het gebrek aan energie legt een rem op de Zeeuwse economie, zo duidt de provincie. Het Zeeuwse stroomnet is te klein en moet worden uitgebreid met nieuwe stroomkabels en hoogspanningsstations, die pas in 2030-2035 gereed zijn. Dit stelt bewoners, gemeente en bedrijven voor uitdagingen.

Backbone

Bijvoorbeeld op bedrijventerrein De Smokkelhoek in Kapelle. Toen de netbeheerder ‘nee’ zei, ontstond de wens om het bedrijventerrein aan te sluiten op het landelijke waterstofnetwerk. Die staat gepland door de Bevelanden niet ver van bedrijventerrein Smokkelhoek. De wethouder: “Feitelijk zitten we straks bovenop de backbone. Om die reden heb ik me hard gemaakt voor een aftakking. Dat was niet vanzelfsprekend, we zijn nu één van de vier aftakkingen op het landelijke lijstje. Waterstof wordt een integraal onderdeel van de opzet van het bedrijventerrein. Je kunt blijven wachten tot er een dikkere kabel komt en het hoofdstation wordt uitgebreid, maar je kunt beter kijken naar wat er nu al wel kan.”

Geen toverstokje

Waterstof kwam gaandeweg als bouwsteen op het pad van de gemeente Kapelle. Mackintosh: “Duurzaamheid kreeg al vroeg een ‘behoorlijke plaats’ in de gemeente, waterstof volgde later.”

Waterstof aangeleverd via de backbone is een duurzame energiebron voor bedrijven, naast groene elektriciteit en bodemwarmte. Daarnaast is het voor zware industrie lastig om te verduurzamen met elektriciteit, met waterstof kan dat wel. “Zeker voor bedrijven met hoogenergetische processen die nu gebruikmaken van gas, kan waterstof een rol spelen om de emissie te verlagen. Maar, we staan met beide benen op de grond. Waterstof is geen toverstokje, het draagt bij aan de oplossing net als zonne- en windenergie dat doen. Er is een mix van energiedragers en gebruikers nodig. Waterstof is op dit moment bijvoorbeeld nog te duur voor bedrijven. Maar ik ben ervan overtuigd dat het in de toekomst een rol krijgt. Dan kun je het actief oppakken en in de voorhoede meelopen, of afwachten tot anderen dat hebben gedaan.”

Plannen verankeren

Een belangrijk wapenfeit vond plaats in 2023: Gemeente Kapelle maakte haar interesse kenbaar bij Gasunie/Hynetwork door een Expression of Interest. Vervolgens is in 2024 een samenwerkingsovereenkomst ondertekend met Angela Hulst, manager innovatie van netbeheerder Stedin voor bedrijventerrein Smokkelhoek en verenigden bedrijven zich in een consortium. “Zo werden de plannen bestuurlijk en regionaal goed verankerd.”

Garantie

Om de studie naar de aftakking van de backbone mogelijk te maken was een CSA (Connection Study Agreement) noodzakelijk. Als eerste wethouder in Nederland ondertekende Mackintosh die mét een risicogarantie vanuit de gemeente. “Het was de vraag wie moest tekenen. Uiteindelijk moest een bedrijf dat doen en heeft TopTaste de CSA getekend met ondersteuning door Gemeente Kapelle.”

Raad bijpraten

Daarvoor was medewerking van de gemeenteraad nodig. “Dat verliep heel natuurlijk. Ik ben nu zeven jaar wethouder en werkte daarvoor als raadslid. Ik weet dat je als raadslid niet verrast wil worden met een plan waar je ‘ja of nee’ op moet zeggen. Je wil erin meegenomen worden zodat je kennis van zaken hebt om je mening af te wegen. Dat hebben we gedaan. We hebben een aantal werkgroepen over specifieke onderwerpen met ambtenaren en raadsleden. Daarin praatten we raadsleden bij op inhoud en ontwikkeling. Thema’s zijn bijvoorbeeld de omgevingswet, elektriciteit, verwarming, verduurzaming van de eigen organisatie, de gebouwde omgeving en dus ook waterstof.”

Oliemannetje

“Ik ben trots op wat we bereikt hebben”, vertelt hij verder. “Maar ik doe het niet alleen. Ik doe het samen met de jonge mensen hier, de betrokken bedrijven en met een gedreven gedeputeerde vanuit de provincie Jo-Annes de Bat, die nu staatssecretaris is geworden. De gemeente is een platte organisatie, mensen lopen gemakkelijk bij mij binnen. Ik zet mijn lange ervaring in het bedrijfsleven in om de jonge collega’s te coachen en te laten groeien. En zij houden mij weer bij de les omdat ze alles weten over waterstof. Mijn rol is om oliemannetje te zijn, ontwikkelingen te stimuleren en mensen in positie te brengen. Er is ook geregeld contact geweest met de ministeries van Economische zaken en Klimaat (voorheen Klimaat en Groene Groei) en Infrastructuur en Waterstaat. Gaandeweg groeide het besef dat hier in Kapelle veel kennis is.”

Keuzes

“Ik kom uit een generatie die keuzes gemaakt heeft”, besluit hij. “Ik wil niet vingerwijzen, maar het zijn wel keuzes waar we nu de consequenties van zien. Het is fijn dat ik kan bijdragen aan het bijsturen of in balans brengen van die keuzes. Zodat de leefomgeving schoner wordt voor onze kinderen en kleinkinderen. Ik speel er na deze winter en na de gemeenteraadsverkiezingen zelf geen rol meer in, maar ik blijf het wel goed volgen. Het is een onderwerp dat belangrijk voor me is.”